![Zespół Cushinga – gdy hormony stają się wrogiem. Objawy, przyczyny, leczenie - zdjęcie](https://www.wapteka.pl/blog_zdjecia/zespol-cushinga-gdy-hormony-staja-sie-wrogiem-objawy-przyczyny-leczenie.webp?20240624084951)
Z artykułu dowiesz się:
- czym jest zespół Cushinga;
- jakie są objawy choroby;
- na czym polega diagnostyka;
- jakie są typy choroby;
- jakie są metody leczenia;
- czy dieta pomaga w terapii zespołu Cushinga.
Przeczytaj także artykuł: "Przysadka mózgowa: funkcje, hormony, choroby i wpływ na tarczycę".
Czym jest zespół Cushinga i kogo dotyka?
Zespół Cushinga opisuje objawy kliniczne związane z podwyższonym poziomem glikokortykosteroidów (GKS). Jest to rodzaj hormonów wytwarzanych przez nadnercza. Skąd bierze się zespół Cushinga? Przyczyny obejmują najczęściej długotrwałe przyjmowanie leków przeciwzapalnych z grupy GKS. Zaburzenia mogą pojawić się również w przypadku nadmiernej syntezy kortyzolu przez nadnercza. Równowaga endokrynologiczna warunkuje zachowanie prawidłowych funkcji metabolicznych. Zbyt duże stężenie hormonu stresu prowadzi do zmian w tkankach i narządach, nazywanych zespołem Cushinga.
Warto pamiętać o tym, że w prawidłowych warunkach pracę nadnerczy kontroluje przysadka mózgowa, która odpowiada za produkcję hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), regulującego syntezę kortyzolu. Jeśli zaburzenia wydzielania GKS wynikają z nieprawidłowej pracy przysadki mózgowej, mówimy wtedy o chorobie Cushinga.
Jakie są objawy zespołu Cushinga?
Jak wygląda zespół Cushinga? Sylwetka jest jednym z najbardziej charakterystycznych symptomów choroby. Pacjenci cierpią na otyłość centralną, objawiającą się przede wszystkim otłuszczeniem tułowia oraz karku, czyli występowaniem tzw. „bawolego karku” przy relatywnie szczupłych kończynach. Chorzy często posiadają dodatkowo poduszeczki tłuszczowe w okolicach nadobojczykowych. Zwróć uwagę także na inne widoczne objawy zespołu Cushinga. Twarz pacjenta często jest wyraźnie zaokrąglona i zaczerwieniona.
Co jeszcze wyróżnia zespół Cushinga? Objawy obejmują m.in. występowanie rozstępów, siniaków oraz niską wytrzymałość fizyczną, związaną ze stopniowym zanikiem mięśni kończyn i tułowia. Pacjenci skarżą się ponadto na wzmożone pragnienie i apetyt, charakterystyczne dla cukrzycy i insulinooporności, wielomocz, nadciśnienie tętnicze oraz bóle i zawroty głowy. Zespołowi Cushinga mogą towarzyszyć również stany depresyjne, euforyczne, ogólna chwiejność emocjonalna oraz zwiększona podatność na infekcje. Zaburzenia hormonalne prowadzą do zaburzeń libido, problemów z miesiączkowaniem u kobiet oraz potencją u mężczyzn.
Zespół Cushinga – diagnostyka. Jak wykryć chorobę?
Na początkowych etapach rozwoju choroby pacjenci skarżą się najczęściej na występowanie pojedynczych objawów zespołu Cushinga. Wraz z rozwojem zaburzenia zwiększa się liczba obserwowanych symptomów. W pierwszej kolejności najlepiej udać się do lekarza pierwszego kontaktu, który wykluczy zespół Cushinga spowodowany przyjmowaniem leków z grupy glikokortykosteroidów. Po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu oraz po przeanalizowaniu przyjmowanych środków farmakologicznych, także tych dostępnych bez recepty, lekarz może wystawić skierowanie do endokrynologa.
Kolejne etapy diagnostyki polegają na zbadaniu poziomu stężenia kortyzolu. W tym celu przeprowadza się test hamowania z użyciem deksametazonu, dobowego wydzielenia kortyzolu oraz sprawdza się wieczorne stężenie hormonu we krwi lub ślinie. Jak rozpoznać zespół Cushinga? Badania pomocnicze obejmują również tomografię komputerową, rezonans magnetyczny oraz USG tarczycy.
Typy zespołu Cushinga
Endogenny zespół Cushinga
Zespół Cushinga można podzielić na dwa podstawowe rodzaje związane z etiologią objawów. Typ endogenny dzieli się następnie na postać ACTH zależną i ACTH niezależną. W ponad 80% przypadków mówimy o postaci wtórnej, czyli ACTH zależnej. Związana jest z zaburzeniem pracy przysadki mózgowej, która wytwarza zbyt duże ilości hormonu adrenokortykotropowego, pobudzając tym samym nadmierną produkcję kortyzolu. W przypadku postaci pierwotnej ACTH niezależnej najczęściej pacjenci cierpią na guzy i zmiany rozrostowe nadnerczy oraz mutacje receptora melanokortynowego.
Egzogenny zespół Cushinga
Najczęściej występującym rodzajem jest jednak egzogenny zespół Cushinga. Pojawia się w wyniku zbyt długiego przyjmowania leków przeciwzapalnych z grupy glikokortykosteroidów. Najczęściej stosowane są one do leczenia objawów alergii, astmy, sarkoidozy, choroby zwyrodnieniowej oraz dolegliwości neurologicznych. Jatrogenny zespół Cushinga może wystąpić w wyniku przyjmowania zastrzyków, tabletek i maści z GKS.
Zespół Cushinga – leczenie farmakologiczne i operacyjne
Czy zespół Cushinga jest wyleczalny? W przypadku pierwotnej i wtórnej postaci endogennej może zajść konieczność chirurgicznego usunięcia guza nadnerczy lub guza przysadki mózgowej, które odpowiadają za nadprodukcję kortyzolu. Warto pamiętać o tym, że nadprodukcja hormonu GKS prowadzi do znacznego zaburzenia funkcjonowania całego organizmu, znacznie zwiększając ryzyko wystąpienia poważnych chorób, w tym nadciśnienia tętniczego, osteoporozy oraz cukrzycy. Terapia prowadzi do ustąpienia objawów. Nie zapominaj jednak o regularnych badaniach endokrynologicznych. Jak na ryzyko zgonu wpływa zespół Cushinga? Śmiertelność w ciągu 5 lat może dotyczyć nawet połowy pacjentów w przypadku niepodjęcia wymaganego leczenia.
Dieta przy zespole Cushinga – jak zbilansować swoje posiłki?
O czym jeszcze pamiętać w czasie terapii zespołu Cushinga? Leczenie chirurgiczne warto uzupełnić odpowiednią dietą. Podwyższenie stężenia kortyzolu negatywnie wpływa na gospodarkę węglowodanową, znacznie podnosząc ryzyko wystąpienia cukrzycy. Jak prawidłowo skomponowany jadłospis wpływa na zespół Cushinga? Dieta może ułatwić przede wszystkim zachowanie równowagi lipidowej i glukozowej. Należy podkreślić jednak, że sposób odżywiania nie wpływa bezpośrednio na leczenie samej choroby.
Źródła:
- Agnieszka Baranowska-Bik, Wojciech Zgliczyński, Zespół Cushinga a choroby układu sercowo-naczyniowego, Postępy Nauk Medycznych, nr 11/2012.
- Tomasz Bednarczuk, Agnieszka Guranowska, Zespół Cushinga, https://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/78125,zespol-cushinga (dostęp 05.06.2024),
- Marek Bolanowski, Marcin Kałużny, Cukrzyca w akromegalii i zespole Cushinga, https://www.ptendo.org.pl/upl/app/files/14/Cukrzyca%20w%20akromegalii%20i%20chorobie%20cushinga%20%E2%80%93%20poradnik%20dla%20pacjenta.pdf (dostęp 05.06.2024),
- Tadeusz Frankiewicz, Glikokortykosteroidy doustne – przewodnik lekarza praktyka, Medycyna i życie, vol. 9, nr 1/2022,
- Karolina Jaworska, Zespół Cushinga – objawy, przyczyny, leczenie, https://dietetycy.org.pl/zespol-cushinga/ (dostęp 05.06.2024),
- Paweł Jonczyk, Symptomatologia zespołu Cushinga, Endokrynologia Pediatryczna, vol. 13, nr 1/2014, https://endokrynologiapediatryczna.pl/contents/files/a_1476.pdf (dostęp 05.06.2024),
- Paul Margulies, materiały udostępnione przez Narodową Fundację Chorób Nadnerczy, https://www.nadf.us/uploads/1/3/0/1/130191972/cushings_polish_translation.pdf (dostęp 05.06.2024).
Niniejszy artykuł nie jest poradą medyczną i ma charakter wyłącznie informacyjny.